Sen. Alan Cayetano nanawagan ng tapat na pagsusuri sa Batas Militar, demokrasya matapos ang EDSA

Hinimok ni Senador Alan Peter Cayetano ang mga Pilipino na matuto mula sa mga aral ng kasaysayan habang nanawagan siya ng tapat na pagsusuri sa karanasan ng bansa sa ilalim ng Batas Militar at sa demokrasya na sumunod dito.

Sa isang pahayag na pinamagatang “Reflections on Law, Culture, and Nationhood: A Martial Law Baby Looks Back,” binalikan ni Cayetano ang kanyang karanasan sa paglaki noong panahon ng pagkapangulo ni Marcos Sr. at ang kanyang pagpasok sa hustong gulang matapos ang 1986 People Power Revolution.

“Ipinanganak ako noong 1970. Nang ideklara ang Batas Militar noong 1972, napakabata ko pa para maunawaan kung ano ang ibig sabihin nito (I was born in 1970. When Martial Law was declared in 1972, I was too young to understand what it meant),” ani Cayetano.

Kinilala niya na may ilang Pilipino na iniuugnay ang panahon ng Batas Militar sa mga proyekto ng pamahalaan, mga oportunidad at pakiramdam ng kaayusan, habang ang iba naman ay nakaranas ng pagkakakulong, pagpapahirap, pagkawala ng mga mahal sa buhay at sapilitang pagkawala.

“Ang mga ito ay mga naitalang paglabag na pormal na kinilala ng estado ng Pilipinas sa pamamagitan ng batas na nagbibigay ng pagkilala at kabayaran sa mga biktima (These are documented wrongs that the Philippine state has formally recognized through its law providing recognition and reparations to victims),” aniya.

Binigyang-diin ni Cayetano na hindi dapat mabura ng magagandang alaala ng panahong iyon ang pagdurusang naranasan ng ibang pamilya.

“Hindi mabubura ng mapayapang karanasan ng isang pamilya ang pagdurusa ng isa pang pamilya (A family’s peaceful experience cannot erase another family’s suffering),” aniya.

Nanawagan din siya sa mga Pilipino na suriin ang demokratikong panahon matapos ang 1986, at sinabing hindi awtomatikong nalutas ng pagbabalik ng kalayaan at halalan ang kahirapan, katiwalian at hindi pantay na access sa edukasyon at mga oportunidad.

“Hindi awtomatikong naglagay ng pagkain sa bawat hapag ang kalayaan. Hindi awtomatikong winakasan ng halalan ang katiwalian (Freedom did not automatically put food on every table. Elections did not automatically end corruption),” ani Cayetano.

Dagdag niya, hindi dapat gamitin ang pagkadismaya sa mga naging resulta ng demokrasya bilang dahilan upang bigyang-katwiran ang mga pang-aabusong naganap noong Batas Militar.

“Kailangan nating maging may kakayahang suriin ang dalawa nang hindi ginagamit ang isa upang iwasan ang pagtalakay sa isa pa (We have to be capable of examining both without using either to avoid the other),” aniya.

Si Cayetano, na kinilala rin ang sarili niyang naging papel sa pulitika ng bansa, ay nagsabing kailangan din niyang suriin ang kanyang mga naging desisyon, ang mga taong kanyang sinuportahan at kung palagi niyang naipatutupad sa sarili ang mga pamantayang inaasahan niya sa iba.

Hinimok niya ang mga Pilipino na pangalagaan ang mga salaysay at testimonya tungkol sa kasaysayan, suriin ang mga rekord, at tulungan ang mga susunod na henerasyon na makilala ang pagkakaiba ng ebidensiya at paulit-ulit na salaysay, gayundin ng tunay na pag-unawa at minanang katapatan.

Tinukoy ng senador ang Preamble o Panimula ng 1987 Constitution bilang panimulang punto sa pagbuo ng isang magkakaisang pambansang pananaw na nakabatay sa dignidad ng tao, kabutihang panlahat at pananagutan sa mga susunod na henerasyon.

Sinabi niyang dapat maisalin ang pananaw na ito sa mga konkretong pagbabago sa pang-araw-araw na buhay ng mga Pilipino, kabilang ang mas magandang oportunidad sa edukasyon, pantay na access sa hustisya at kakayahang kuwestiyunin ang mga nasa kapangyarihan nang hindi nangangamba para sa kanilang kaligtasan.

Binigyang-diin din ni Cayetano ang kahalagahan ng mga demokratikong proseso at rule of law upang mabigyan ang mga mamamayang may magkakaibang paniniwala ng pagkakataong magpasya, kumuwestiyon sa mga pagkakamali at mapalitan nang mapayapa ang mga lider.

“Ang taos-pusong hangaring mapabuti ang bansa ay hindi nangangahulugang walang sinuman ang maaaring magkamali,” aniya. “Hindi rin maaaring lubusang nakasalalay ang kinabukasan ng isang bansa sa karunungan o kabutihan ng sinumang nagkataong nasa kapangyarihan (A sincere desire to improve the country does not make anyone incapable of error,” he said. “Nor can a nation’s future depend entirely on the wisdom or goodness of whoever happens to hold power).”

Nanawagan siya para sa mga institusyong may kakayahang ituwid ang mga maling gawain, kabilang na ang mga sangkot dito ay mga taong sinusuportahan o hinahangaan ng mga mamamayan.

Hinamon din ni Cayetano ang mga Pilipino na ipagtanggol ang mga karapatan ng mga taong hindi nila sinasang-ayunan, maningil ng pananagutan sa mga lider na kanilang tinulungang ihalal, at tanggapin ang mga resulta na naaayon sa batas habang patuloy na isinusulong ang pagbabago sa mapayapang paraan.

“Ang ating mga sagot ang nagpapakita ng kulturang ating binubuo (Our answers reveal the culture we are building),” aniya.

Sa paggunita ng bansa sa ika-54 na anibersaryo ng deklarasyon ng Batas Militar, sinabi ni Cayetano na may pananagutan ang kanyang henerasyon sa bansang kanilang iiwan sa mga susunod na henerasyon.

“Bilang isang batang ipinanganak noong Batas Militar, hindi ko mababago ang bansang aking sinilangan. Ngunit may pananagutan ako sa bansang sinisilangan ng isa pang bata ngayon (As a Martial Law baby, I cannot change the country into which I was born. But I share responsibility for the country another child is being born into today),” aniya.

Tinapos ni Cayetano ang kanyang pahayag sa pagpapahayag ng pag-asa para sa mas matatag na mga komunidad, mapagkakatiwalaang mga institusyon at mga pamilyang magiging mas ligtas at mas may pag-asa ang buhay.