Dating Chief Justice Artemio Panganiban: Mahalaga ang aktibong paglahok ng mga senator-judge sa paglilitis kay VP

Kailangang personal na suriin at unawain ng mga senator-judge ang mga ebidensiya sa impeachment trial bago gamitin ang kanilang kapangyarihang magpasya sa magiging kapalaran ng isang opisyal. Ito ang iginiit ni dating Chief Justice Artemio Panganiban sa Senate impeachment court nitong Miyerkules.

Ayon kay Panganiban, higit pa sa pagiging miyembro lamang ng Senado ang tungkuling konstitusyonal ng mga senator-judge. Binigyang-diin niya na mahalaga ang aktibong paglahok at independiyenteng pagsusuri sa mga ebidensiya upang maging makabuluhan ang paghatol sa kaso.

Sinabi niyang para matukoy ang katotohanan, kailangang pag-aralan ang mga dokumento, pakinggan ang mga testigo, at obserbahan ang kanilang kilos habang nagbibigay ng testimonya—kabilang ang kanilang body language, tono ng boses, at pagiging natural sa pagsagot sa mga tanong.

Samantala, iginiit din niyang para maging patas ang paglilitis, kailangang mabigyan ang magkabilang panig ng pagkakataong ilahad at ipaliwanag ang kanilang mga argumento bago maglabas ng hatol.

“Hindi maisasagawa ang tungkuling ito kung wala sa mga paglilitis ang isang senator-judge, o kung may mga legal na hadlang na pumipigil sa kanyang paglahok (Neither can such duty be performed in the shadows of absence, nor from legal impediments),” ani Panganiban.

Binanggit niya ang mga senador na maaaring nasa ibang bansa, nagtatago, legal na nakakulong, may sakit o naka-confine sa ospital, at dahil dito ay hindi personal na masundan ang paglalahad ng mga ebidensiya.

Inilarawan ni Panganiban ang punto sa pamamagitan ng paghahambing sa mga senator-judge na dumadalo sa mga paglilitis at sa mga maaaring namamasyal sa mga pyramid sa tabi ng Nile, namimili sa Paris, o sumasakay ng gondola sa Venice habang nagpapatuloy ang impeachment trial sa Maynila.

May direktang kaugnayan ang posisyon ni Panganiban sa apela ni Senator-Judge Erwin Tulfo kaugnay ng naging ruling ni Presiding Officer Francis “Chiz” Escudero na kinakailangan ang 16 na boto, o two-thirds ng kabuuang 24 na miyembro ng Senado, upang mahatulan si Vice President Sara Duterte.

Hiniling ni Tulfo sa impeachment court na linawin kung ang mga senator-judge na hindi makalahok sa final voting ay dapat pa ring isama sa bilang na gagamitin sa pagkukuwenta ng constitutional two-thirds requirement.

Naging mahalaga ang usapin dahil may ilang senator-judge na kasalukuyang hindi regular na nakakadalo sa mga paglilitis dahil sa iba't ibang dahilan, kabilang ang pagkakadetine, medical leave, at pagtatago.

Gayunman, higit na nakatuon si Panganiban sa pananagutan ng bawat senator-judge kaysa sa usapin ng matematika lamang.

Sinabi niya na hindi ordinaryong mga hukom ang mga senator-judge kundi mga halal na kinatawan ng taumbayan na may tungkuling magpasya sa mga impeachment case batay sa “common sense of the people,” at pangunahing ginagabayan ng katotohanan at pagiging patas.