Nobel Prizes, nakatakdang ianunsyo simula sa Oktubre 12

STOCKHOLM — Nakatakdang ipahayag simula sa susunod na linggo ang mga tatanggap ng Nobel Prize, na magsisimula sa parangal para sa physiology o medisina sa Lunes at magtatapos sa pag-aanunsyo ng mga nagwagi sa economics sa Oktubre 12.

Iginagawad din ang mga parangal para sa natatanging ambag sa pisika, kimika, literatura at kapayapaan. Ang bawat Nobel Prize ay may halagang 12 milyong Swedish krona ($1.21 milyon), matapos itong itaas kamakailan, at nagbibigay ng agarang pagkilala sa mga tatanggap na hindi karaniwang nakakamit ng nakararaming siyentipiko.

SINO SI ALFRED NOBEL?

Itinatag ang Nobel Prize ng mayamang Swedish chemist at negosyanteng si Alfred Nobel, na nagtakda sa kanyang testamento na ang malaking bahagi ng kanyang ari-arian ay gamitin upang pondohan ang mga “gantimpala sa mga taong, noong nakaraang taon, ay nagdulot ng pinakamalaking pakinabang sa sangkatauhan.”

Pinakakilala si Nobel bilang imbentor ng dinamita. Isa rin siyang negosyante, makata at lingguwista na marunong magsalita ng Russian, French, English at German pagsapit niya sa edad na 17. Ang limang orihinal na kategorya ng Nobel Prize ay sumasalamin sa mga larangang pinakamalapit sa kanyang puso.

Ginugol ni Nobel ang malaking bahagi ng kanyang karera sa pagbuo ng mga teknolohiyang pang-armas at dito siya nagkamal ng malaking kayamanan. Kalaunan, naging malapit siyang kaibigan ng Austrian peace activist na si Bertha von Suttner.

Si von Suttner ang naging unang babae na tumanggap ng Nobel Peace Prize noong 1905. Naniniwala ang marami na ang impluwensiya niya kay Nobel ang dahilan kung bakit isinama nito ang parangal para sa kapayapaan.

Namatay si Nobel noong 1896, ngunit kinailangan pang lumipas ang ilang taon dahil sa legal na laban tungkol sa kanyang testamento bago igawad ang mga unang Nobel Prize noong 1901.

SINO ANG NAGGAGAWAD NG NOBEL PRIZES?

Itinalaga ni Nobel ang Royal Swedish Academy of Sciences upang mamahala sa paggawad ng mga parangal para sa chemistry at physics; ang Swedish Academy naman para sa literature; ang Karolinska Institute medical university ng Sweden para sa physiology o medicine; at ang parliament ng Norway para sa Nobel Peace Prize.

Hindi tiyak kung bakit pinili ni Nobel ang Norway upang mamahala sa paggawad ng Nobel Peace Prize. Posibleng may kaugnayan ito sa katotohanang magkaugnay noon sa isang political union ang Norway at Sweden nang isulat niya ang kanyang testamento.

Noong 1968, bilang pagdiriwang sa ika-300 anibersaryo ng pagkakatatag ng central bank ng Sweden, itinatag nito ang Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel sa pamamagitan ng donasyon sa Nobel Foundation.

Ang parangal ay iginagawad ng Royal Swedish Academy of Sciences, batay sa kaparehong mga prinsipyo na ginagamit sa iba pang Nobel Prize.

MGA KILALANG AT KONTROBERSYAL NA LAUREATE

Kabilang sa mga kilalang Nobel laureate sina Albert Einstein at Niels Bohr sa larangan ng physics, mga manunulat na sina Ernest Hemingway at Albert Camus, at mga lider tulad nina Nelson Mandela at Mother Teresa.

Ang pamilya Curie ang itinuturing na pinakamatagumpay na “Nobel Prize family.” Dalawang beses nanalo si Marie Curie, habang kabilang din sa mga Nobel laureate ang kanyang asawa, anak na babae at manugang.

Limang tao lamang ang nakatanggap ng higit sa isang Nobel Prize. Ang American chemist at peace activist na si Linus Pauling ang tanging tao na nakatanggap ng dalawang Nobel Prize na hindi niya pinaghati-hatian sa iba.

May ilang parangal na naging kontrobersyal paglipas ng panahon, gaya ng Nobel Prize sa medicine noong 1949 na iginawad kay Egas Moniz para sa lobotomy, isang pamamaraang kalaunan ay napatunayang hindi suportado ng sapat na ebidensiya at tinalikuran na sa medisina.

Marami ring Nobel Peace Prize ang nakatanggap ng batikos, kabilang ang mga iginawad kina Henry Kissinger, Yasser Arafat, Yitzhak Rabin at Shimon Peres.

Itinuturing din ng marami na malaking pagkukulang ang hindi pagkakaloob ng Nobel Peace Prize kay Mahatma Gandhi bago siya namatay noong 1948.

ANG MGA SEREMONYA

Iginagawad ang Nobel Prize sa mga laureate tuwing Disyembre 10, anibersaryo ng pagkamatay ni Nobel.

Ang Nobel Peace Prize ay iginagawad ng chairman ng Norwegian Nobel Committee sa Oslo, habang ang iba pang mga parangal ay personal na iginagawad ng hari ng Sweden sa Stockholm Concert Hall.

Sa gabi, humigit-kumulang 1,300 bisita ang inaanyayahan sa isang marangyang salu-salo sa Stockholm City Hall.

Ilang buwan na pinagpaplanuhan ng ilan sa pinakamahusay na chef at sommelier sa Sweden ang menu, na nananatiling lihim hanggang sa ihain ang mga pagkain ng 200 waiter.

May temang Nordic ang mga pagkain. Kabilang sa menu noong nakaraang taon ang porcini mushroom soup, turbot na may palamang scallops at sugar kelp, at sorbet na gawa sa blackthorn berry na may baked fresh cheese cream at browned butter sponge.

($1 = 9.9578 Swedish krona)