Pamamahayag Noon at Ngayon: 35 Taon ng Pagbabago

Noong maging mamamahayag ako 35 taon na ang nakalipas, wala pang internet, mobile phone, o artificial intelligence (AI).

Nagtapos ako sa University of the Philippines Diliman sa kursong Bachelor of Arts in Journalism noong 1991—sa parehong taon na ipinanganak ang kasalukuyan kong CEO.

Sa isang punto sa kolehiyo, kinuwestiyon ko pa ang desisyon kong mag-major sa journalism matapos sabihin ng aking roommate na marami sa mga kilalang manunulat at editor ng mga pahayagan ay hindi naman nag-aral ng journalism.

Ngunit matapos ang ilang dekadang pagtatrabaho sa iba't ibang newsroom, napagtanto ko ang napakalaking halaga ng aking degree.

Sa UP—na impormal na tinatawag na "school of hard knocks"—agad na isinasabak ang mga estudyante ng journalism sa aktuwal na mga pangyayari sa totoong mundo sa unang araw pa lamang.

Ang aming Journalism 101 class ay itinuro ng yumaong si Prof. Luis Teodoro, dating dean ng UP College of Mass Communication, na ngayon ay College of Media and Communication.

Isa si Prof. Teodoro sa mga iginagalang na personalidad sa larangan ng pamamahayag. Siya ang may-akda ng mga kinikilalang aklat tulad ng In Media Res: Essays on the Philippine Press and Media (UP Press, 2013) at Vantage Point: The Sixth Estate and Other Discoveries (UP Press, 2015), na nagwagi bilang Best Book for Journalism sa 34th National Book Awards.

Sa unang araw namin sa klase, pumasok siya sa lecture hall habang nagbabasa ng isang pahayagan. Hindi siya tumingala hanggang sa makarating siya sa mesa ng propesor.

Itinuro niya ang isang headline at nagtanong: "Ano ang mali sa headline na ito? (What’s wrong with this headline?)" Bago pa man namin maproseso ang kanyang tanong, isa-isa niyang binanggit ang lahat ng mali sa naturang balita—at pagkatapos ay sinuri at tinuligsa rin niya ang iba pang bahagi ng front page.

Bago matapos ang klase, inatasan niya ang bawat isa sa amin na mag-cover sa iba't ibang police station sa Metro Manila para sa aming pinakaunang news report.

Hindi pa ako kailanman nakakapasok sa isang police station noon. Habang umaakyat ako sa hagdan, may isang grupo ng mga taong may bitbit na bangkay ng isang lalaki papasok sa entrance.

Nakagugulat iyon para sa isang teenager, ngunit kalaunan ay napagtanto kong isa pa lamang pala iyon sa mas magagaan na assignment na haharapin ko bilang mamamahayag.

Bago ako mag-20 taong gulang, nasa field na ako at nakikipagpanayam sa iba't ibang uri ng tao—mula sa mga batang lansangan at kanilang mga magulang hanggang sa mga kilalang pulitikong nasasangkot sa mga iskandalong umabot sa buong bansa.

Natural lamang na may ilang praktikal na payo ni Prof. Teodoro noong huling bahagi ng dekada 1980 na hindi na gaanong naaangkop sa kasalukuyan.

Dati, sinasabi niya sa amin na basahin ang morning newspaper mula umpisa hanggang dulo upang manatiling updated. Ngayon, agad nating natatanggap ang breaking news sa pamamagitan ng mga digital platform at social media. Hinikayat din niya kaming isaulo ang mga numero ng telepono upang agad naming matawagan ang aming mga source kapag may bagong balita.

Noong panahong iyon, dahil wala pang mobile phone, kailangan naming maghanap ng landline o pumila sa pampublikong payphone. Kailangan naming maghulog ng tig-25 sentimos na barya para sa isang limitadong tawag at maghanda ng dagdag na barya kung hahaba ang usapan.

Gayunman, nananatiling napakahalaga hanggang ngayon ng halos lahat ng pangunahing aral na itinuro niya.

Itinuro ni Prof. Teodoro na bagama't likas sa tao ang magkamali, kailangang gawin ng isang mamamahayag ang lahat upang itama ang mga pagkakamali at tiyaking hindi sinadya ang mga ito—na tinatawag natin ngayon na "fake news."

Kinikilala rin niya na imposibleng maging ganap na objective ang isang tao dahil lahat tayo ay may kanya-kanyang bias. Ngunit iginiit niya na kailangang ihiwalay ng isang mamamahayag ang kanyang personal na paninindigan sa kanyang trabaho; dapat na patas na maipakita sa bawat ulat ang lahat ng panig ng isang isyu.

Higit sa lahat, itinuro niya sa amin na linangin ang tinatawag na "nose for news"—ang kakayahang makaramdam o makakita ng isang kuwentong dapat ibalita, aktibong maghanap ng mga kuwento, at walang sawang hanapin ang katotohanan kahit pa maging hindi tayo popular dahil dito.

Gaya nga ng sinabi ng batikang political journalist na si Helen Thomas: "Hindi tayo pumasok sa pamamahayag para maging popular. Tungkulin nating hanapin ang katotohanan at patuloy na igiit sa ating mga lider na magbigay ng mga sagot (We don't go into journalism to be popular. It is our job to seek the truth and put constant pressure on our leaders until we get answers)."

Mga Aral sa Etika at Pagiging Makatao

Bukod sa aktuwal na field reporting, binigyan ako ng aking edukasyon sa UP ng matibay na pundasyon sa pamamagitan ng mga kursong tulad ng Communication Patterns and Strategies, Advertising and Public Relations, Investigative Reporting, Mass Media Law, at Media Ethics.

Itinanim sa amin ng aming ethics professor na gaano man kahusay o kasikat ang isang mamamahayag, mawawalan ng saysay ang lahat kung wala siyang integridad.

Nangangailangan ang ethics ng striktong pagiging tumpak at pagsasabi ng katotohanan. Hindi natin maaaring baluktutin ang mga katotohanan upang umayon sa isang agenda, at hindi rin natin dapat gamitin ang katotohanan bilang sandata para makaperwisyo ng iba nang hindi naman kinakailangan.

Naalala ko rito ang isang pag-uusap namin ng dati kong boss na si Father Robert Astorino, ang Amerikanong nagtatag ng Union of Catholic Asian News (UCA News).

Sa isang editors' seminar sa Thailand, bigla niya akong tinanong: "Ano ang mas mahalaga sa pamamahayag: katotohanan o malasakit? (What is more important in journalism: truth or charity?)"

Agad kong sinagot, "Katotohanan."

Sumagot naman si Father Bob ng "Malasakit." Ipinaliwanag niya na bagama't kailangan nating laging hanapin ang katotohanan, dapat natin itong gawin nang may malasakit.

Ang malasakit sa pamamahayag ay nangangailangan ng pagiging patas, balanse, at walang kinikilingan. Pinipigilan tayo nitong mahulog sa sensationalism, lumabag sa privacy, o magdulot ng hindi kinakailangang pinsala. Ang tunay na mamamahayag ay may buong pananagutan sa bawat salitang inilalathala sa kanyang pangalan.

Pamamahayag sa Mahirap na Paraan

Palagi akong nagpapasalamat na natutunan ko ang journalism noong panahong wala pa ang digital boom. Nakakagawa kami noon ng matitibay at makabuluhang kuwento nang walang Google o AI, ngunit kinailangan naming gawin ito sa pamamagitan ng masusing paghahanap at aktuwal na pagtatrabaho sa field.

Nang makuha ko ang una kong trabaho sa isang pahayagan noong 1992, kung kailangan kong magsaliksik tungkol sa isang namatay na politiko, kailangan kong pumunta sa company archives.

Kailangan kong punan ang isang papel na request form para sa librarian, na siyang kukuha ng isang pisikal na brown envelope na puno ng mga lumang news clipping na nanilaw na dahil sa katagalan.

Ngayon, maaaring makuha ng sinuman ang kumpletong talambuhay ng isang tao sa loob lamang ng ilang segundo sa pamamagitan ng pagbanggit sa pangalan nito sa isang smartphone.

Tinatanggap ko ang makabagong teknolohiya na nagpapadali sa trabaho ng mga newsroom ngayon, ngunit ang mga tool ay magiging kasinghusay lamang ng mga taong gumagamit nito.

Umaasa ako na habang patuloy na umuunlad ang teknolohiya, kasabay din nitong tataas ang ating pamantayang etikal at dedikasyon sa katotohanan.

Kapag naninindigan ang mga mamamahayag sa matataas na prinsipyo, mas  naihahatid natin sa lipunan ang pagiging patas, makatarungan, at makatao.

—Veronica Velarde-Pulumbarit / Paraluman News

Si Veronica ay Managing Editor ng Paraluman News, isang miyembro ng WAN-IFRA at isa sa mga organizer ng World News Day, na ipinagdiriwang tuwing Setyembre 28.