Pagkamit ng Pilipinas sa upper-middle income status: Ibayong pag-unlad, hamon pa rin

Laging may kabalintunaan ang pagkamit ng isang mahalagang tagumpay. Maging ito man ay pagtatapos sa unibersidad, pagkapanalo ng matagal nang inaasam na parangal, o pagbili sa wakas ng pinapangarap na bahay, ang pagkamit ng isang matagal nang minimithi ay kadalasang may kasamang magkahalong saya at lungkot.

Una ang pagdiriwang at matinding kaligayahan dahil sa wakas ay nakamit na ang matagal nang pinagsisikapan. Ngunit hindi nagtatagal, pumapasok ang pangamba kung kakayanin bang tugunan ang mga inaasahan, at higit sa lahat, kung ano naman ang susunod na dapat pagsikapan.

Ganito rin ang mga tanong na bumalot sa Maynila nitong Hulyo matapos ilathala ng World Bank ang binagong klasipikasyon nito sa antas ng kita ng mga bansa. Hinahati nito ang mga bansa sa apat na kategorya batay sa Gross National Income (GNI) per capita: low-income, lower-middle-income, upper-middle-income, at high-income.

Sa wakas, nakamit ng Pilipinas, kasama ang kapwa miyembro nito sa ASEAN na Vietnam, ang matagal nang inaasam na klasipikasyon bilang mga bansang upper-middle-income.

Ipinagdiwang ang anunsiyo, ngunit ngayong humuhupa na ang pananabik, isang mahalagang tanong ang umuusbong: Hakbang na ba ito tungo sa pagiging high-income country, o simula lamang ng pagpasok sa tinatawag na “middle-income trap”?

Ang terminong ito ay nilikha ng mga ekonomista ng World Bank na sina Intermit Hill at Homi Kharas upang ilarawan ang kalagayan ng mga bansang nakalampas na sa antas ng low-income matapos makapagtala ng malaking paglago ng ekonomiya, ngunit kalaunan ay nakararanas ng pagbagal o paghinto ng pag-unlad.

Matapos maabot ang isang antas ng pag-unlad, nahaharap ang mga bansang ito sa bagong hamon. Hindi na sapat na mababa ang kanilang gastos sa paggawa upang manatiling internationally competitive, ngunit hindi pa rin sapat ang produktibidad at kakayahan nilang magpaunlad ng mga bagong teknolohiya at inobasyon upang makipagsabayan sa mas maunlad na mga ekonomiya.

Bagama't patuloy na pinagtatalunan ang konseptong ito mula nang likhain ang klasipikasyon noong 1987, 40% lamang ng mga bansang minsang napabilang sa upper-middle-income category ang nakarating sa antas ng high-income.

Mahigit tatlong dekada nang nananatili sa klasipikasyong ito ang mga bansang gaya ng Malaysia at Mexico, ang aking sariling bansa, sa kabila ng paglago ng kanilang sektor ng pagmamanupaktura, pagbubukas ng mga pamilihan at pagsisikap na palakasin ang integrasyon ng kanilang mga ekonomiya. Gayundin, nananatili sa kategoryang ito ang Brazil at Turkey mula pa noong unang bahagi ng dekada 2000, habang nagsisikap naman ang Thailand na makamit ang high-income status mula noong 2011.

Bagama't tila karaniwan ang pagbagal ng pag-unlad, may ilang bansang nagtagumpay na nagpupunto ng tanong kung ano ang kinakailangan upang makawala sa bitag na ito.

Isa sa mga pinakakilalang halimbawa ang South Korea, na nagbago mula sa isang agrikultural na ekonomiyang may mababang kita tungo sa isang maunlad na bansang industriyal at teknolohikal na may mataas na kita. Nakamit ito sa pamamagitan ng industriyalisasyong nakatuon sa pagluluwas, pamumuhunan sa edukasyon at tuloy-tuloy na pagpapataas ng produktibidad.

Kamakailan lamang, ginulat ng Costa Rica ang mundo nang makamit nito ang high-income status noong 2025. Binago ng maliit na bansa sa Central America ang ekonomiya nito mula sa pagluwas ng kape at mga tropikal na prutas tungo sa pagiging pangunahing tagagawa ng mga produktong may mataas na halaga, gaya ng mga kagamitang medikal at piyesa ng semiconductor. Naging mapagkumpitensya rin ito sa mga serbisyong pangnegosyo at teknolohiya ng impormasyon o IT.

Nananatiling bukas na tanong kung makakawala ang Pilipinas sa middle-income trap, ngunit may ilang palatandaang nagpapahiwatig na maaaring mas mahirap ito kaysa sa inaasahan.

Mula 2010 hanggang 2023, lumago ang gross domestic product (GDP) ng Pilipinas nang average na 5.2% kada taon.

Gayunman, ayon sa World Bank, mahigit 90% ng paglago ay nagmula sa capital accumulation o pamumuhunan, habang halos walang naging ambag ang human capital o kakayahan at kaalaman ng mga manggagawa. Wala pang 10% ng kabuuang paglago ang nagmula sa total factor productivity, na sumusukat sa kahusayan ng paggamit ng mga yaman at iba pang salik sa produksyon.

Bukod dito, ipinakikita ng World Development Indicators ng World Bank na umabot sa 8.7% ng GDP noong 2024 ang personal remittances o perang ipinadadala ng mga indibidwal mula sa ibang bansa. Isa rin ito sa mga pangunahing nagtutulak sa pagkonsumo ng mga sambahayan, kaya kabilang ang Pilipinas sa mga ekonomiyang lubos na umaasa sa mga remittance.

Nangangahulugan ito na bagama't tumaas ang kita kada tao, malaking bahagi nito ay nagmula sa kinita sa ibang bansa sa halip na sa lokal na paglikha ng dagdag na halaga na makapagpapanatili sa produktibidad at kahusayan ng ekonomiya sa pangmatagalan.

Bukod dito, sa 11.7 milyong trabahong nalikha mula noong 2010, 75% ay nasa mga sektor na hindi nakatuon sa kalakalang pandaigdig, gaya ng retail at mga serbisyong pantahanan. Karaniwang mas maliit ang naiaambag ng mga sektor na ito sa mga industriyang nakatuon sa pagluluwas at nangangailangan ng mataas na antas ng kaalaman.

Iniulat din ng World Bank noong 2025 ang paghina ng kakayahan ng Pilipinas na makipagkumpitensya sa pagluluwas ng mga produkto. Bumaba ang bilang ng mga kumpanyang nagluluwas sa nakalipas na mga dekada, na nagpapahiwatig na magiging mahirap ang landas tungo sa high-income status.

Kahit mapahusay ng Pilipinas ang kakayahan ng industriya nitong makipagkumpitensya sa pandaigdigang merkado, mas malaking hamon pa rin ang pagbabawas ng hindi pagkakapantay-pantay at pagpapabuti sa kalagayan ng pamumuhay ng mga pinakamahihirap at bulnerableng sektor ng lipunan, lalo na sa gitna ng pagbaba ng tulong mula sa ibang bansa at mga pautang para sa kaunlaran.

May kaakibat ding hamon ang pagkamit ng bagong klasipikasyon: ang ituring na “too rich for aid” o masyado nang mayaman upang makatanggap ng tulong, kahit patuloy na humaharap ang bansa sa malulubhang suliraning panlipunan at pang-ekonomiya na nangangailangan ng malaking pamumuhunan na hindi kayang tustusan ng Pilipinas nang mag-isa.

Pinondohan ng Pilipinas ang maraming malalaking proyektong pang-imprastraktura sa pamamagitan ng Official Development Assistance (ODA). Ayon sa Philippine News Agency, umabot sa 39.6 bilyong dolyar ang aktibong portfolio ng ODA noong 2024. Sa ilalim ng bagong klasipikasyon, malamang na malimitahan ang access ng bansa sa mga pautang, kabilang ang mas mababang interes at mas mahabang panahon ng pagbabayad. Dahil dito, madaragdagan ang presyur sa pamahalaan na pondohan ang mga proyektong pang-imprastraktura at mga programang panlipunan gamit ang mga lokal na pinagkukunan ng pondo.

Upang makawala sa middle-income trap, kakailanganin ng Pilipinas ang isang matibay na estratehiya na kayang makahikayat at magpanatili ng de-kalidad na dayuhang pamumuhunan, gaya ng ginawa ng Costa Rica. Dapat ding patuloy na paunlarin ang kakayahan at kaalaman ng mga manggagawa, gayundin ang kakayahan ng bansa sa teknolohiya.

Gayunman, nakasalalay ang tagumpay sa kakayahan ng bansa na isulong ang inobasyon habang pinamamahalaan ang mga panganib sa kapaligiran at binibigyang-priyoridad ang pang-ekonomiya at panlipunang pag-unlad ng mga pinakamahihirap at bulnerableng sektor ng populasyon.

Ang layunin ay dapat na makabuo ng isang matatag at matibay na ekonomiya na hindi lamang nakatuon sa mga klasipikasyon at estadistika, kundi tunay na nagbibigay sa lahat ng Pilipino ng marangal na pamumuhay at mas maayos na antas ng kabuhayan.

Si Gretel Cuevas ay isang mananaliksik at manunulat na tumatalakay sa ugnayan ng mga kritikal na mineral, transisyon sa enerhiya, at pag-unlad ng ekonomiya. Nakatuon ang kaniyang pananaliksik sa kung paano makabubuo ang mga bansang mayaman sa likas na yaman ng mas patas at mas matatag na kinabukasan sa pamamagitan ng mas mahusay na pamamahala, mga patakarang pang-industriya, at pandaigdigang kooperasyon.

Nagsasaliksik siya sa Department of Engineering ng University of Cambridge, kung saan nakikipagtulungan siya sa programang Climate Compatible Growth (CCG) sa mga pag-aaral tungkol sa mga supply chain ng kritikal na mineral, pag-unlad ng industriya, at transisyon sa enerhiya. Kabilang sa kaniyang mga gawain ang pakikipagtulungan sa mga pamahalaan, internasyonal na organisasyon, at mga katuwang sa larangan ng kaunlaran.

Bilang Watson Fellow, nagsagawa si Gretel ng pananaliksik sa mga komunidad na umaasa sa pagmimina sa iba't ibang bahagi ng Africa at Asia. Nakipagtulungan din siya sa Foreign, Commonwealth & Development Office (FCDO) ng United Kingdom, gayundin sa mga pamahalaan at organisasyon ng civil society sa Zambia at Malawi, hinggil sa mga isyu ng kritikal na mineral, mga patakarang pang-industriya, at pagbabago ng ekonomiya.

Bukod sa kaniyang gawaing akademiko, sumusulat din si Gretel ng mga sanaysay at kuwentong kathang-isip na tumatalakay sa karanasan ng mga tao sa pagkuha ng likas na yaman, pag-unlad, at mga pagbabagong pangkapaligiran.

Paalala: Ang mga pananaw na ipinahayag ng may-akda ay sarili niyang mga opinyon at hindi sa anumang paraan kumakatawan sa mga pananaw ng Sari Story Network.