Noong bata pa ako, gusto ko maging isang Starr

Noong bata ako, pangarap kong maging isang Starr, partikular na si Brenda Starr, ang pangunahing karakter sa seryeng komiks na “Brenda Starr, Reporter.”

Ang serye ng komiks na ito ang nagbigay ng interes sa akin sa pamamahayag. Pitong taong gulang ako nang una ko itong basahin. Sa lahat ng komiks sa pahayagang inilalabas tuwing Linggo, tanging ang “Brenda Starr, Reporter” at “Peanuts,” na tampok sina Charlie Brown at Snoopy, ang binabasa ko.

Habang lumalaki, ginusto kong sundan ang mga yapak ni Brenda. Sinusubaybayan niya ang mga kuwentong naglalantad ng masasakit na katotohanan at maruruming krimen, habang nakasuot ng malinis at usong mga paldang amerikana.

Unang nilikha noong 1940 ng cartoonist ng pahayagan na si Dalia Messick ang seryeng komiks na “Brenda Starr, Reporter.” Pinili niyang gamitin ang sagisag-panulat na “Dale Messick” upang makapasok sa industriya ng balita na dominado noon ng mga lalaki.

Pinaka tumatak sa akin ang layunin ni Brenda Starr na hanapin ang katotohanan bilang isang mamamahayag, lalo na’t sinabi ng aking mga magulang na ang pangalan kong “Veronica” ay nangangahulugang “katotohanan.” Nagmula ang pangalang ito sa salitang Latin na vero, na nangangahulugang katotohanan.

Isang madre ang nagmungkahi ng pangalang iyon sa aking mga magulang. Ikinuwento niya sa kanila ang tungkol kay Santa Veronica, na nag-alay ng kanyang belo kay Hesukristo upang punasan ang duguang mukha nito at maibsan ang kanyang paghihirap habang patungo sa Bundok Kalbaryo sa Israel, kung saan siya ipinako sa krus.

ANG DAAN PATUNGONG “KALBARYO”

Habang lumalaki, naging interesado ako sa mga kuwento nina Santa Veronica at Brenda Starr. Kaya noong nasa high school ako, nagpasiya akong maging isang mamamahayag. Gayunman, pakiramdam ko ay kailangan kong tahakin ang isang mahirap na landas—isang daang puno ng mga “krus”—bago ko makamit ang pangarap kong maging mamamahayag.

Noong una kong ibinahagi sa aking ama ang pangarap ko, agad niya itong tinutulan dahil sa mga panganib sa kaligtasan na kaakibat ng propesyon. Pinapatay ang mga mamamahayag, aniya, kaya hinikayat niya akong mag-aral na lamang ng medisina.

Dahil wala akong ibang pagpipilian, sinunod ko ang aking mga magulang at nag-enroll sa isang kursong pang-agham sa Unibersidad ng Pilipinas (UP) Diliman sa lungsod ng Quezon. Pinili ko ang Food Technology dahil sinabi ng pinsan kong nag-aaral din sa UP na popular itong kurso na paghahanda para sa medisina at may malawak na kurikulum na kinabibilangan ng kimika, mikrobiyolohiya), pisika at inhinyeriya.

Para sa akin, isa itong krus na kailangan kong pasanin. Unti-unting nanghina ang aking loob habang pinag-aaralan ko ang mga asignaturang may kaugnayan sa Food Technology, gaya ng microbiology.

Ang asignaturang mikrobiyolohiya ay kapwa nagbigay sa akin ng interes at pagkasuklam. Nasisiyahan akong matuto tungkol sa bakterya, birus at fungi.

Hanggang ngayon, alam kong ang Staphylococcus aureus, o staph, ay isang uri ng bacteria na karaniwang matatagpuan sa balat. Maaari itong magdulot ng iba’t ibang problema sa kalusugan, mula sa mga hindi gaanong malubha gaya ng pimples at pigsa, hanggang sa mga nakamamatay na kondisyon gaya ng endocarditis o pamamaga ng mga balbula ng puso, na maaaring magdulot ng atake sa puso o stroke.

Gayunman, “kinamuhian” ko ang katotohanang kailangan naming magparami ng Staphylococcus aureus at iba pang uri at kulay ng bacteria at fungi sa laboratoryo.

Isang araw, nahulog at nabasag ng isa kong kaklase ang kanyang petri dish na naglalaman ng Staphylococcus aureus. Pagsapit ng sumunod na linggo, nagkaroon ng maraming tigyawat ang kanyang mukha.

Dito nagsimula ang pagkahumaling ko sa kalinisan. Sa Ilang-Ilang, ang dormitoryong pambabae sa loob ng kampus ng UP, nagsimula akong maligo nang dalawang beses sa isang araw, hanggang sa umabot sa apat na beses…

Taun-taon, namimigay ng mga pabirong parangal sa piling residente ng Ilang-Ilang bilang pagkilala sa kanilang mga kakaiba at di-pangkaraniwang gawi. Nakatanggap ako ng parangal na “Miss CR” dahil, ayon sa mga kasama ko sa dormitoryo, palagi nila akong nakikitang naroon.

Pero paano ko maiiwasang maligo nang madalas? Maaaring maalis ng Safeguard na sabon ang bakas ng bacteria at virus sa aking mga kamay, ngunit hindi nito kayang burahin sa isip ko ang alaala ng mga mikrobyong iyon…

Dalawang taon kong buong tiyagang tiniis ang kursong Food Technology bago ko tuluyang nilakasan ang loob kong hingin sa aking mga magulang ang pahintulot na pag-aralan ang talagang gusto ko: pamamahayag. Inasahan kong tatanggihan nila ako, kaya lubos akong nagulat nang tuluyan nang pumayag ang aking ama na lumipat ako ng kurso sa parehong unibersidad.

NATAPOS ANG AKING “KALBARYO”

Natapos ang aking “Kalbaryo” at nagbago ang buhay ko nang payagan ako ng aking mga magulang na mag-aral ng pamamahayag.

Itinaas ang “belo” ni Veronica, at naranasan ko ang muling pagsilang ng aking damdamin. Naramdaman kong tunay akong nabubuhay habang nag-aaral ng pamamahayag, kahit natutuhan ko ring may mga mamamahayag ngang napapatay, gaya ng sinabi ng aking ama.

Sa katunayan, isa sa aming mga kaklase sa pamamahayag ang pinaslang bago pa kami nakapagtapos. Kaklase ko sa isang journalism class noong 1990 si Ana Lourdes “Beebom” Castaños, bago sila dinukot at pinatay ng kanyang nobyong si Cochise Bernabe dahil sa maling pagkakakilanlan. Kung hindi ako nagkakamali, naging magkaklase kami sa asignaturang “Media Ethics.” Nagulat at labis kaming nabigla sa kanyang pagkamatay.

Sa pag-aaral ng pamamahayag sa UP, natutunan namin na harapin ang maraming nakakagulat na realidad sa pamamagitan ng pagsaklaw sa mga aktuwal na pangyayari, gaya ng ginagawa ng mga propesyonal na mamamahayag. Sinimulan namin ito sa aming pinakaunang klase sa pamamahayag. Nagsilbing matibay na pundasyon ang mga karanasang ito sa pag-uulat ko tungkol sa iba’t ibang masalimuot na isyu.

Kabilang sa mga gawaing pang mamamahayag na isinagawa ko noong estudyante pa ako sa UP ang mga sumusunod:

Pag-uulat sa pulisya: Ang una kong police report ay tungkol sa pagnanakaw ng sasakyan at pagpatay sa New Manila.

Mapanuring pag-uulat: Sumulat ako tungkol sa isang kaso ng ilegal na pagtotroso at iniulat ang pinsala sa kapaligiran na dulot ng oil spill.

Pagsulat ng mga lathalain: Sumulat ako ng ilang feature batay sa mga panayam sa mga taong naninirahan sa lansangan, mga residente ng Manila Boys Town at iba pa.

Nangailangan ng malaking sakripisyo at dedikasyon ang pagsaklaw sa mga kuwentong ito dahil kinailangan kong pagsabayin ang mga ito at ang mabibigat na gawain sa iba ko pang asignatura sa pamamahayag, kabilang ang Mass Media Law, Media Ethics, Communication Patterns and Strategies, at Advertising and Public Relations.

Pagsapit ng aming pagtatapos, sanay na kami sa pagharap sa mabibigat at mahihirap na gawain. Dahil dito, naging mas madali at halos tuluy-tuloy ang paglipat namin mula sa pagiging estudyante tungo sa pagiging mga propesyonal na mamamahayag.

PINAKAMAHALAGANG ARAL SA PAMAMAHAYAG

Tatlumpu’t limang taon na ang nakalipas mula nang makapagtapos ako sa UP. Sa panahong ito, nagkaroon ako ng malawak na karanasan sa mga pahayagan, magasin, internasyonal na ahensiya ng balita at online media. Kabilang sa pinakamahahalagang aral na natutuhan ko sa paglipas ng mga taon ang mga sumusunod:

(1) KATAPATAN AT SIPAG. Ang dalawang katangiang ito—katapatan at kasipagan—ang pinakamahahalagang birtud na dapat taglayin ng isang mamamahayag. Sa kasamaang-palad, tila lalong nagiging bihira ang mga katangiang ito. Nakababahala ring makita kung gaano karaming mapanlinlang at hindi tapat na indibidwal ang nakapasok sa larangan ng pamamahayag.

(2) KATOTOHANAN AT PAGMAMAHAL SA KAPWA. Minsan, tinanong ako ng pinuno ng aming ahensiya ng balita na si Father Robert Astorino: “Alin ang mas mahalaga? Katotohanan o pagmamahal sa kapwa?” (“Which is more important? Truth or charity.”)

Sumagot ako ng “katotohanan,” ngunit sinabi niyang hindi iyon ang tamang sagot. “Mas mahalaga ang pagmamahal sa kapwa kaysa sa katotohanan,” aniya. Ipinaliwanag niyang may mga taong ginagamit ang katotohanan bilang sandata upang makasakit ng iba.

Ayon kay Father Bob, bagama’t mahalagang sabihin ang katotohanan sa lahat ng pagkakataon, dapat itong gawin nang may malasakit sa kapwa. Nangangahulugan ito ng patas na pagsulat at paglalahad ng magkabilang panig ng isang isyu.

(3) HINDI KAILANGANG HABULIN ANG LAHAT NG BALITA. Imposibleng masaklaw ang bawat kuwento. Sa paglipas ng mga taon, natutuhan kong dumarating at lumilipas ang mga balita. Ang mahalaga ay mailathala natin ang pinakamahuhusay na kuwentong kaya nating gawin sa oras at mga mapagkukunang mayroon tayo.

(4) WALANG SINASADYANG PAGKAKAMALI. Sinabi ng isa sa aming mga propesor sa UP na si Prof. Luis Teodoro na mga tao lamang ang mga mamamahayag kaya hindi maiiwasang magkamali sila. Gayunman, aniya, kapag nagkamali tayo, dapat tiyaking hindi ito sinadya. Hindi dapat magpakalat ng pekeng balita.

(5) PERSONAL NA PAGKILING. Sinabi rin ni Prof. Teodoro, dating dekano ng UP College of Mass Communication, na tinatawag na ngayong UP College of Media and Communication, na walang organisasyon ng balita ang lubusang walang pagkiling.

Ayon sa kanya, likas sa bawat tao ang magkaroon ng sariling pagkiling. Gayunman, inilalahad ng mahuhusay na mamamahayag ang magkabilang panig ng isang isyu sa kabila ng kanilang mga personal na pagkiling.

Nagpapatuloy ang aking trabaho bilang mamamahayag sa Paraluman News. Bilang Managing Editor, nananatili ang matinding pagpapahalaga ko sa katotohanan, gaya noong bata pa ako. Bahagi pa rin ng aking misyon bilang mamamahayag ang paghahanap sa katotohanan at pagtatanggol dito.

Palagi ko ring binibigyang-diin ang pangangailangang tratuhin nang may pag-iingat at paggalang ang bawat kuwento, tungkol man ito sa sports, lifestyle, entertainment o negosyo. Mahalaga ang bawat kuwento dahil tungkol ang mga ito sa mga totoong tao at totoong pangyayari.

Bukod dito, kung mataas ang pagpapahalaga natin sa ating mga mambabasa, dapat nating ibigay sa kanila ang pinakamahuhusay na kuwentong kaya nating ihatid.

Sa panahong laganap ang digmaan at mga tunggalian, lalong nagiging mahalaga ang pagsasagawa ng mahusay na pamamahayag.

Maaaring nagwakas na noong 2011 ang kuwento ng tauhan sa komiks na si “Brenda Starr, Reporter,” ngunit nagpapatuloy ang paglalakbay ni “Veronica, Reporter.” Nananatili akong nakatuon sa layuning pagbutihin ang aking sarili sa bawat araw at makatulong na baguhin ang mundo, isang salita sa bawat pagkakataon.

Layunin kong bigyang-pugay ang alaala ng aking yumaong ama, sa pag-asang maipagmamalaki niya ang naging desisyon niyang suportahan ang pinili kong propesyon bilang isang mamamahayag.