Mabuti na lamang at narito ang mga tagapagsalaysay—mga mamamahayag na nagsisiyasat, nagtatanong at gumugulo sa makapangyarihan

Ito ang taon na nagliyab ang mundo. Madalas, literal—ang mga wildfire sa Europe at America ay umabot sa puntong maging ang pinakamaiingay na nag-aalinlangan sa climate change ay hindi na maaaring ipagwalang-bahala ang mga ito. Ngunit hindi lamang sa literal na paraan nagliliyab ang mundo. Muli tayong pinaalalahanan kung gaano kadaling maapektuhan ng mga geopolitical shock ang pandaigdigang supply chains, at kung paano napipilitang lumikas ang buong komunidad dahil sa walang-katapusang mga digmaan at mapunta sa mga lugar na ayaw nilang tirhan at kung saan hindi rin sila tinatanggap.

At online, bumubuhos ang napakaraming content na nililikha at ipinapamahagi gamit ang artificial intelligence (AI), na wari’y sinusubukang bigyang-kahulugan ang lahat ng ito ngunit sa halip ay lalo tayong nililito at inilalagay sa panganib.

Kaya naman, mabuti na lamang at narito ang mga tagapagsalaysay—ang mga mamamahayag. Sila ang mga nagsisiyasat, nagtatanong at gumugulo sa mga makapangyarihan. Sila ang mga nakikinig sa mga nagluluksa at nagsisikap na maunawaan maging ang mga taong galit na galit.

Pinapalakas ng teknolohiya ang boses ng pampublikong diskurso ngunit bihira nitong ibigay ang impormasyong kailangan natin sa mismong oras na kailangan natin ito. Ginagawa ito ng mga mamamahayag.

Tinutulungan nilang maging mulat at may sapat na kaalaman ang mga taong nalulunod sa dami ng impormasyon—mga mamamayang may kakayahang ipaglaban ang kanilang mga karapatan at magsulong ng pagbabago.

At matatagpuan sila sa lahat ng dako.

Sa bawat komunidad, nayon, bayan at rehiyon, may mga likas na mamamahayag—mga taong nagmamasid, nagtatala, nagsusuri, nakaaalala at nagtatanong.

Sila ang nagsisilbing mata at tainga ng mga lokal na media outlet, lalo na sa mga lugar kung saan walang sapat na merkado upang suportahan ang mga nakasanayang operasyon ng newsroom.

Sila ang mga taong may hawak na kamera habang pinipilit na pigilan ang panginginig ng kanilang mga kamay habang kinukunan ang isang glacier na napuputol at tinatangay ang buong mga lansangan sa Nepal.

Sila rin ang mga nakakapansin sa pagdating ng mga excavator sa isang liblib na bayan sa Kazakh at nagtatanong kung legal ba ang isang minahang ginto na basta na lamang biglang sumulpot.

Ang mga mamamahayag ay hindi lamang nag-uulat. Nakikinig din sila.

Binibigyan nila ng tinig ang mga walang boses at tinutulungan ang mga tao na maisalaysay ang kuwento ng kanilang buhay.

May mga mamamahayag ding nagpapatuloy sa kanilang trabaho kahit matagal nang nakatalikod ang mundo sa isang isyu. Sila ang nananatili upang itanong kung ano ang susunod na mangyayari. 

Paano muling itatayo ang mga tahanan matapos ang isang sakuna? Bakit natutunaw ang mga glacier? Sino ang nasa likod ng mga operasyon ng pagmimina na sumisira sa isang lokal na kapaligiran, at bakit hinahayaan ng mga awtoridad sa rehiyon na magpatuloy ang mga ito nang walang kaukulang permit?

Kailangan ng pagkilala at proteksiyon ang mga tagapagsalaysay at mamamahayag upang ipagpatuloy nila ang kanilang trabaho. Kailangan nila ng sapat na legal na proteksiyon laban sa mga makapangyarihang nagtatangkang pumigil sa kanilang pagtatanong at pagsisiwalat ng mga kasagutan. Kailangan din nila ng suporta sa pagharap sa mga kompanyang pangteknolohiyang kumikita mula sa kanilang trabaho nang hindi ito binabayaran.

Higit sa lahat, kailangan nila ang mga audience, mambabasa at komunidad na kumikilala at nagpapahalaga sa kahalagahan ng kanilang ginagawa.

Ang ating information ecosystem—ang mga digital, audiovisual at nakasulat na mensaheng natatanggap natin sa ating pang-araw-araw na buhay—ay nangangailangan pa rin ng mga mamamahayag upang gumana nang maayos.

At mahalaga ang pagkakaroon ng iba’t ibang uri ng mamamahayag at media outlet—mula sa maliliit at independiyenteng outlet na sumasalamin sa sigla at mga tinig ng komunidad, hanggang sa malalaki at matatag nang newsroom na handang humarap sa malalaking laban.

Isa itong hamon para sa bawat henerasyon. Sa iba’t ibang panig ng mundo, maraming kabataan ang gumagamit ng mga kamera at cellphone upang itala ang sarili nilang mga kuwento at pumasok sa pampublikong buhay dala ang kanilang mga panawagan, tanong at ideya.

Malaking oportunidad ito para sa mga bagong mobile-first news outlet na nagdadala ng kanilang mga kuwento sa social media. Ngunit pagkakataon din ito para sa mas malalaki at matagal nang newsroom na makuha ang tiwala ng mga nakababatang audience na matagal na nilang sinusubukan na maabot.

Mahalaga ito sa ating lahat. Hindi magiging makabuluhan ang pakikilahok ng mamamayan sa buhay-bayan kung walang mga katotohanan, konteksto at mahahalagang tanong. Ang sinumang nagnanais na maghasik ng kalituhan at paghihirap ay kumikitil sa daloy ng impormasyon, nagpapatahimik sa mga nagtatanong at ipinagkakait sa mga tao ang kanilang karapatang malaman ang nangyayari sa kanilang paligid. May isang simpleng paraan upang harapin ito: Basahin ang balita, ibahagi ang iyong kuwento, maging mulat. Iparinig ang iyong tinig.

Ang editoryal na ito ay isinulat bilang bahagi ng kampanyang World News Day, isang pandaigdigang kampanyang nagbibigay-diin sa mahalagang papel ng pamamahayag sa pagbibigay ng katotohanan at kalinawan.

Sinuman ang nais maglathala nito ay kinakailangang panatilihin ang talatang nasa itaas at kilalanin ang orihinal na may-akda.

Maaaring muling ilathala nang buo at maaaring isalin nang libre, sa kondisyon na tapat na naipahahayag ng salin ang orihinal at hindi binabago ang kahulugan o nilalaman nito. Pinahihintulutan ang maliliit na pagbabago para sa haba o estilo ng publikasyon, alinsunod pa rin sa parehong kondisyon. Kung maaari, mangyaring maglagay ng link pabalik sa World News Day (https://worldnewsday.org/).

Si Meera Selva ang punong ehekutibong opisyal (CEO) ng Informed.