Ang pamamahayag ay mahalagang sandigan. Kailangan natin itong suportahan.

Kapag hindi na sapat ang kaalaman ng isang komunidad tungkol sa mga nangyayari, unti-unting sumusunod ang kaguluhan sa lipunan at pulitika. Nasa ganoong landas na tayo—pero hindi pa huli ang lahat para pigilan ito.

Sa isang survey ng Pew Research Center na isinagawa noong Marso 2025, 80 porsyento ng mga adultong Amerikano ang nagsabing hindi lamang nagkakasalungatan ang mga Republican at Democrat sa mga polisiya, kundi hindi rin sila magkasundo sa mga batayang katotohanan. Hindi ito nakapagtataka.

Lubhang nanghina ang mga institusyong dating inaasahan ng mga Amerikano para sa balita, lalo na sa lokal na antas. Mas madalas nang ipinapakita ang opinyon bilang balita; may ilan na maayos ang pagkakagawa bilang pamamahayag, ngunit marami ang simpleng pananaw lamang.

Nauunawaan ng mga bumalangkas ng Konstitusyon ng Estados Unidos ang panganib ng pagkonsentra ng kapangyarihan. Itinatag nila ang tatlong sangay ng pamahalaan—ehekutibo, lehislatibo at hudikatura—at binigyan ang bawat isa ng kapangyarihang bantayan at balansehin ang iba.

Pinrotektahan din nila ang relihiyon, malayang pagpapahayag at pamamahayag—iba’t ibang pinagmumulan ng pagpapahayag, kapangyarihan at pagpapahalaga na bawat isa ay hiwalay sa pamahalaan.

Malaking bahagi ng aking karera ay ginugol ko sa loob at malapit sa industriya ng pamamahayag. Nasaksihan ko kung paano napalitan ng matinding paghahangad ng mas malalaking kita ang dating pagmamay-ari ng publiko sa mga organisasyon ng print at broadcast news. Nagresulta ito sa mas kaunting pamumuhunan sa pamamahayag at teknolohiya, kasabay ng mabilis na pagdami ng mga alternatibong cable at internet.

Ngayon, nagdudulot ang artificial intelligence ng malaking pagbabago sa buong proseso, at malamang na muli nitong baguhin kung paano kinokolekta, ine-edit at ipinapamahagi ang impormasyon. Ngunit sino ang gagawa ng orihinal na pamamahayag?

Kayang ibuod ng AI ang isang imbestigasyon ng konseho ng lungsod. Ngunit hindi nito kayang ibuod ang isang imbestigasyong hindi kailanman isinagawa dahil walang nagbayad sa reporter para dumalo sa mga pulong, bumuo ng mga source, magsuri ng mga dokumento at magtanong.

Sa isang banda, pinadali at pinamura ng teknolohiya ang pagpapalaganap ng impormasyon. Pero kasabay nito, unti-unti nitong pinahina ang mga institusyong gumagawa ng orihinal na pamamahayag. At ngayon, kailangan nating harapin ang AI bilang bahagi ng bagong realidad.

Dapat nasa sentro nito ang seryosong pamamahayag—pagpapahusay sa pag-uulat habang naghahanap ng mga paraan upang makatulong ang teknolohiya sa pagpapanatili ng propesyong nakasalalay dito.

May mga organisasyong gumagawa ng balitang lumalampas sa hangganan ng heograpiya—gaya ng mga nakatuon sa pambansa, pandaigdigan o pangnegosyong balita—at natural na umaayon sa teknolohiyang walang hangganan sa lokasyon. Sa tingin ko, sila ang may pinakamalaking posibilidad na umunlad.

Pero paano naman ang lokal na pamamahayag—ang pag-uulat na nagsisilbing pundasyon ng demokrasya, kung saan ang mga mamamayan ay patuloy na naninirahan, nagtatrabaho, bumoboto at namamahala sa kanilang mga aktuwal na komunidad? Naniniwala akong nagsisimula ang pagbabalik sa isang komunidad na mas mahusay na nabibigyan ng tamang impormasyon.

Nagkaroon ako ng pribilehiyong pamunuan ang Knight Foundation habang pinopondohan nito ang daan-daang eksperimento para sa nonprofit na lokal na pamamahayag. Sa ngayon, nakatutulong ang mga pamumuhunan ng MacArthur Foundation, Emerson Collective at iba pa sa pagsuporta sa lokal na pamamahayag. Mahahalaga ang mga ito—ngunit malayo pa sa sapat.

Mahal ang paggawa ng maaasahan at de-kalidad na pamamahayag. Nangangailangan ito ng mga bihasang reporter, editor at visual journalist na responsable sa paggamit ng teknolohiya upang masusing siyasatin ang mga pampublikong rekord at beripikahin ang datos. Kadalasan, nangangailangan din ito ng mga abogado upang igiit ang paglalabas ng pampublikong impormasyon na ayaw ibahagi ng mga pamahalaan, at upang ipagtanggol ang mga reporter na ginagawa lamang ang kanilang trabaho.

Kailangang kilalanin ng mga institusyong pangkawanggawa kung ano ang nakataya at mas malaki ang ilaan na pamumuhunan sa independiyenteng pamamahayag, lalo na sa lokal na antas. Ito ang pundasyon ng ating demokrasya.

Maaari ring makatulong ang mga hakbang upang hikayatin ang suporta ng pamahalaan. Ngunit kailangang maingat na ayusin ang naturang suporta upang maiwasan ang panganib ng impluwensiyang pampulitika. Sinusuri ng mga organisasyong gaya ng Rebuild Local News ang mga tax credit at iba pang paraan na layuning suportahan ang pamamahayag habang pinoprotektahan ang kalayaan nito. Dapat tayong patuloy na mag-eksperimento.

May interes ang mga kompanya sa internet at AI sa maaasahan at independiyenteng pamamahayag. Malaki ang halagang nakukuha ng kanilang mga produkto mula sa pamamahayag na hindi naman nila ginawa. Kung mawawala ang mga organisasyong gumagawa ng orihinal na pag-uulat, masisira rin ang kalidad ng impormasyong pinagkukunan ng kanilang sariling mga produkto. Ang kailangan mula sa kanila ay hindi pagkakawanggawa; ito ay pamumuhunan sa integridad ng sarili nilang mga produkto.

Maaaring ang mga mamamayan ang gumanap ng pinakamahalagang papel. Kailangang maging mapanuri sila sa impormasyong kinokonsumo nila online. Ano ang pinagmulan nito, at ano ang polisiya nito sa pagberipika ng mga katotohanan? Maraming news outlet na responsableng nag-uulat ang kailangang maningil ng subscription… at kailangang suportahan ito ng mga mamimili gamit ang kanilang pera.

Nangangailangan ang isang gumaganang demokrasya ng mga mamamayang may sapat na kaalaman. At nangangailangan ang mga mamamayang may sapat na kaalaman ng independiyente at palagiang maaasahang pamamahayag. Bilang isang bansa, kailangan nating maunawaan ang naunawaan ng mga bumalangkas ng Konstitusyon: ang pamamahayag ay mahalagang bahagi ng civic infrastructure ng isang bansa.

Si Alberto Ibargüen ay dating publisher ng The Miami Herald at El Nuevo Herald, at dating pangulo ng John S. and James L. Knight Foundation.

Ibinabahagi ang artikulong ito bilang bahagi ng paggunita sa World News Day, isang pandaigdigang kampanyang nagbibigay-diin sa mahalagang papel ng pamamahayag sa pagbibigay ng mga katotohanan at kalinawan.

Ang opinion piece na ito ay isinulat bilang bahagi ng World News Day campaign, isang pandaigdigang kampanyang nagbibigay-diin sa mahalagang papel ng pamamahayag sa pagbibigay ng mga katotohanan at kalinawan.

Dapat panatilihin ng mga muling maglalathala ang talatang nasa itaas at kilalanin ang orihinal na may-akda.

Maaaring muling ilathala nang buo at maaaring isalin nang libre, basta’t tapat na naipapakita ng salin ang orihinal at hindi binabago ang kahulugan o nilalaman nito. Pinapayagan ang maliliit na pagbabago para sa haba o istilo ng publikasyon, batay sa parehong kondisyon. Kung maaari, mangyaring maglagay ng link patungo sa World News Day (worldnewsday.org).