Ang Nakatagong Buwis ng Lungsod sa mga Taong may Kapansanan

Akala ko nauunawaan ko na ang kahalagahan ng accessibility o madaling pag-access sa mga pampublikong lugar. Ngunit nagbago ang pananaw ko nang bumiyahe ako sa iba’t ibang bahagi ng lungsod kasama ang isang kaibigang gumagamit ng wheelchair.

Ang para sa akin sana ay isang karaniwang biyahe ay naging komplikadong proseso ng pagpaplano, paghihintay at paghahanap ng agarang solusyon sa mga hindi inaasahang problema. Naging posible lamang ang biyahe dahil mayroon kaming sapat na oras, impormasyon at pasensiya upang lutasin ang mga suliraning hindi naman dapat umiiral.

Karaniwang pinapayuhang dumating sa paliparan ang mga pasahero dalawang oras bago ang kanilang pag-alis. Ngunit para sa isang biyaherong may kapansanan, maaaring mas makatotohanan ang limang oras—hindi dahil mas matagal ang biyahe sa eroplano, kundi dahil may kaakibat na kawalang-katiyakan ang bawat yugto ng paglalakbay.

Mayroon bang taxi na angkop para sa mga taong may kapansanan? May maayos bang rampa sa pasukan? Darating ba sa takdang oras ang mga nakatalagang tutulong? Sapat ba ang mga tauhan sa security upang magbigay ng tulong? Ligtas bang hahawakan at dadalhin ang wheelchair? Bawat tanong ay nangangailangan ng dagdag na oras. Kapag pinagsama-sama, nagiging isang nakatagong “buwis ng kapansanan” ang mga ito—isang pasaning hindi lamang binabayaran sa pamamagitan ng pera, kundi pati ng oras, stress at pagkawala ng kalayaan.

Gayundin, may problema sa mga tren at istasyon ng metro. Maaaring sampung metro lamang ang hagdan mula sa plataporma, samantalang nasa pinakadulo ng isang mahabang pasilyo ang elevator. Sa ibang istasyon naman, maaaring hindi gumagana ang elevator at walang malinaw na alternatibong ruta.

Maaaring dalawang minuto lamang ang mawala sa isang taong kayang gumamit ng hagdan. Ngunit ang isang gumagamit ng wheelchair ay maaaring mapilitang lumabas ng istasyon, bumiyahe patungo sa ibang hintuan, tumawid sa kalsada o tuluyang isuko ang biyahe.

Hindi ito simpleng abala lamang. Maaari itong mangahulugan ng hindi pag-abot sa isang medikal na appointment, pagkahuli sa trabaho, pagkawala ng nakatakdang flight o pagpapasyang huwag na lamang lumabas ng bahay.

Kapag paulit-ulit na ipinadaramdam ng mga imprastrakturang hindi angkop sa mga taong may kapansanan na napakahirap bumiyahe, unti-unting nalilimitahan ng lipunan ang mga lugar na maaari nilang puntahan para magtrabaho, mag-aral, makisalamuha at makilahok sa mga gawaing panlipunan.

Ang higit na nagbigay-linaw sa aking karanasan ay kung gaano kaordinaryo ang mga hadlang na ito para sa ibang tao. Naglalakad lamang ang mga tao lampas sa sirang elevator nang hindi man lang ito napapansin. Malabo o hindi maayos ang pagkakalagay ng mga karatulang nagtuturo sa rutang angkop para sa mga taong may kapansanan. Bigla na lamang sumisikip ang mga bangketa nang walang babala. Nagtatapos ang mga rampa sa mga bangketang mataas ang gilid. Samantala, ginagamit naman bilang imbakan ang isang palikurang may karatulang “accessible.”

Madalas ituring ang accessibility bilang dagdag na pasilidad na maaari nang idagdag matapos idisenyo ang isang istasyon, paliparan o kalsada. Baligtad ang ganitong pananaw. Dapat ituring ang accessibility bilang pangunahing rekisito sa pampublikong imprastraktura, gaya ng ilaw, kaligtasan at katatagan ng mga estruktura.

Hindi sapat ang basta magtayo ng elevator. Dapat madali itong makita, regular na mapanatili sa maayos na kondisyon at agad na maipaayos kapag nasira. Hindi matatawag na angkop para sa mga taong may kapansanan ang isang rampa kung napakatarik nito. Dapat makakuha ng real-time na impormasyon tungkol sa mga sirang elevator bago pa man magsimula ang isang pasahero sa biyahe. Dapat ding sanayin ang mga tauhan, tiyaking maaasahan ang pagbibigay ng tulong at malinaw na ipaalam ang mga alternatibong ruta.

Kailangan ding direktang pakinggan ng mga lungsod ang mga taong may kapansanan. Napakaraming desisyon tungkol sa accessibility ang ginagawa nang hindi isinasama ang mga taong araw-araw na nakararanas ng mga hadlang. Dapat maging bahagi ng pagpaplano, pagsubok at pagsubaybay sa mga sistema ng transportasyon ang mga gumagamit ng wheelchair, mga bulag at may mahinang paningin, mga bingi, matatanda at mga taong may kapansanang hindi agad nakikita.

Nakikinabang ang lahat sa mahusay na disenyong angkop sa iba’t ibang pangangailangan. Nakatutulong ang mga istasyong walang hagdan sa mga magulang na may dalang stroller, mga biyaherong may bagahe, mga pasaherong nasugatan at mga nakatatanda. Sa pamamagitan ng malinaw na mga karatula, pantay na mga bangketa, gumaganang elevator at mas ligtas na mga tawiran, nagiging mas madaling puntahan at galawan ang lungsod para sa lahat ng residente.

Iba na ang pag-unawa ko sa kapansanan nang matapos ang biyahe. Hindi ang wheelchair ng aking kaibigan ang problema. Ang tunay na problema ay ang disenyo ng lungsod na lumilikha ng mga hadlang sa pag-access.

Hindi lamang sa mga bagong terminal, mas mabilis na tren o kahanga-hangang gusali nasusukat ang pagiging moderno ng isang lungsod. Nasusukat din ito sa kung sino ang may kakayahang gumamit ng mga ito. Hangga’t kailangang maglaan ng mga taong may kapansanan ng dagdag na oras bilang paghahanda sa mga posibleng problema sa bawat biyahe, hindi lamang hindi maginhawa ang ating imprastraktura. Hindi rin ito pantay para sa lahat.

Si Paulina Porwollik ay isang kontemporaryong mananayaw, koreograpo, modelo, edukador, consultant sa inklusibidad, at aktibista para sa mga karapatan ng mga taong may kapansanan na nakabase sa London. Isinusulong niya ang representasyon ng mga taong may pagkakaiba sa mga biyas sa iba’t ibang larangan ng sining. Saklaw ng kanyang mga gawain ang United Kingdom, Europa, at mga pandaigdigang plataporma. Pinagsasama niya ang pagtatanghal, adbokasiya, at pagkonsulta upang itaguyod ang mga karapatan ng mga taong may kapansanan at ang pantay na akses sa mga oportunidad at serbisyo.

Mula nang bumisita siya sa Pilipinas noong 2024, bumubuo na rin siya ng mga proyekto sa pangangalaga ng yamang-dagat, rehabilitasyon ng mga coral reef, at ekoturismo kasama ang Build Initiative Foundation Inc.

Paalala: Ang mga opinyong ipinahayag ng may-akda ay kanya lamang at hindi sa anumang paraan kumakatawan sa mga pananaw ng Paraluman News.