2026 World News Day: Panahon nang lumaban

Sa buong buhay ko, nasaksihan ko kung paano nawawalan ng kapit sa katotohanan ang mga komunidad, organisasyon, at maging ang buong bansa. Nagsisimula pa lamang ako noon sa karera sa paglalathala ng mga libro sa Yugoslavia noong kalagitnaan ng dekada ’80 nang unti-unting mabuwag ang mga katotohanang nagbuklod sa aming lipunan sa loob ng 40 taon. Piraso-piraso, hanggang sa dumating sa puntong hindi na magkasundo ang mga tao kung ano ang pinaninindigan ng aming bansa, kung ano ang mga pangunahing pagpapahalaga nito, at, sa huli, kung ano ba talaga ang nangyayari.

Daan-daang libo ang kalauna’y namatay. Milyun-milyon ang napilitang lumikas. Wasak ang buhay ng mga indibidwal. Naiwan ang mga komunidad na nagdurusa, dala ang mga bakas ng kawalang-katauhan at sakit na tiyak na mag-iiwan ng sugat sa mga susunod na henerasyon.

Pagkaraan ng ilang dekada, sa South Africa, naging bahagi naman ako ng kabaligtarang kilusan: isang grupo ng mga mamamahayag na walang sawang nagsiyasat sa mga guho ng pagkontrol sa estado para sa pansariling interes. Dokumento kada dokumento, hanggang sa hindi na maikaila ang pagnanakaw. Ang pundamental na gawaing iyon ang naging mitsa upang muling magkaroon ng pag-asa ang bansa at, kahit panandalian, ng optimismo.

Itinuro sa akin ng dalawang karanasang iyon ang iisang aral, mula sa magkasalungat na direksiyon: ang lipunang nawawalan ng kapit sa mga katotohanan ay nawawalan din ng kapit sa sarili nito. Ngunit ang lipunang ipinaglalaban ang katotohanan ay maaari pa ring makahanap ng daan pabalik.

Iyan ang paninindigan ng World News Day, at iyan ang dahilan kung bakit sa Setyembre 28, mahigit isang libong newsroom mula sa higit 100 bansa ang sabay-sabay na magmamarka ng araw na ito.

Umiiral ang World News Day upang maipahayag natin nang buong diin ang ating paniniwalang ang mapagkakatiwalaang impormasyon ang nagsisilbing pundasyon ng ating makabagong lipunang nakabatay sa impormasyon. Tulad ng tubig o kuryente, mahalaga ito sa ating pag-iral. Ngunit kadalasan, hindi natin ito napapansin hanggang sa mawala ito—o mapalitan ng isang bagay na mukhang balita ngunit hindi naman talaga balita.

Ang pakikihati sa iisang daluyan ng impormasyon sa mga grupo ng propaganda at mga troll na nagpapakalat ng disimpormasyon ay isa sa pinakamalaking kahinaan ng buong sistemang ito.

Ang ating mga ulat, pagsusuri at imbestigasyon ay dumaraan sa parehong mga daluyan ng impormasyon na ginagamit ng ilan sa pinakamasasamang nagpapalaganap ng poot at kaguluhan na nakita ng mundo. Ngunit sa kabila nito, nagpapatuloy tayo. Narito pa rin tayo dahil ito ang ating misyon, ang puwersang nagtutulak sa atin: ang manatili sa inyong panig, anuman ang mangyari.

Palagi namin kayong tutulungan na malaman ang mga katotohanan. Hindi kusang dumarating ang mga ito. Kailangan nating hanapin ang mga ito: basahin ang dokumento, hanapin ang saksi, dalawang beses suriin ang mga pahayag, protektahan ang mga source—sila ang tunay na nagsasapanganib—itanong ang mga bagay na ayaw ipatanong ng mga makapangyarihan, at itanong muli kapag iniiwasan nila ang mga ito.

Narito kami upang panagutan ang aming inilalathala at itama ito sa publiko kung nagkamali kami. Ang bilis ng algorithm ay hindi katumbas ng katotohanan, at ganoon din ang kumpiyansa. Sisiguraduhin naming mauunawaan ninyo kung ano ang mahalaga.

Ang isang datos, kapag nag-iisa, ay nagsasabi lamang na may nangyari. Isang antas ng tubig-baha, isang item sa badyet, isang bilang ng boto. Tungkulin ng pamamahayag na ipaliwanag kung bakit ito nangyari, sino ang nakinabang, sino ang nagbayad, at ano ang maaaring sumunod.

Madalas, ang konteksto ang nagiging pagkakaiba sa pagitan ng impormasyon at pamamahayag. Kayang punuin ng impormasyon ang napakaraming feed sa napakabilis na takbo. Ngunit kailangang bigyang-kahulugan ng pamamahayag ang mundo. Kaya mahalagang pumili ng mapagkakatiwalaang pamamahayag.

Hindi ito panawagan na pagkatiwalaan ang bawat newsroom, o tumigil na sa pagtatanong sa amin ng mahihirap na katanungan. Ang tiwala ay kailangang paghirapan sa buong buhay, at kailangan itong muling patunayan sa bawat bagong kuwento.

Paulit-ulit kong sinabi sa mga kasama ko noon sa Daily Maverick na kasinghusay lamang kami ng aming pinakabagong kuwento. Ngunit hinihikayat namin kayong mga mambabasa na hanapin ang mga ulat na malinaw na ipinapakita kung saan nanggaling ang impormasyon, naghihiwalay sa balita at opinyon, umaamin kapag may bagay na hindi pa alam, at nagwawasto sa sarili kapag nagkamali.

Ang isang mapagkakatiwalaang newsroom ay hindi iyong newsroom na hindi kailanman nagkakamali. Ito iyong newsroom na makikita ninyong itinatama ang sarili nitong pagkakamali. Utang namin sa inyo ang parehong pamantayang hinihiling naming inyong gamitin.

Kaya ngayong 2026 World News Day, hindi lamang namin sasabihin sa inyo na mahalaga ang aming pamamahayag. Ipapakita at ikukuwento namin ang gawaing nasa likod nito: ang mga buwang ginugol sa isang imbestigasyon, ang masusing pagberipika sa likod ng isang breaking story, ang pagwawastong nagbigay ng mas tumpak na rekord, at ang lokal na ulat na tunay na nakapagbago sa aktuwal na kalagayan ng isang komunidad.

Kapag nag-iisa, maaaring balewalain ang sinuman sa atin. Sa maraming bansa, kinasasangkutan tayo ng mga kaso upang patahimikin, itinutulak sa kahirapan, o sadyang binabalewala. Ngunit kapag sama-sama, sa dose-dosenang wika at higit 100 bansa, mas mahirap tayong balewalain.

Iyan ang buong punto kung bakit ginagawa natin ito sa iisang araw. Hindi ito pangangalap ng pondo. Isa itong panawagan upang magkaisa. At narito ang ikaapat na bagay, ang siyang nagtutulak sa lahat ng ito: karapatan ninyong malaman.

Hindi ito pabor na ipinagkakaloob ng isang gobyerno o kumpanyang nagpapasya kung ano lamang ang maaari ninyong makita. Tunay ninyo itong karapatan mula sa pagsilang.

Itinakda ang World News Day tuwing Setyembre 28 sa isang dahilan: ito rin ang International Day for Universal Access to Information ng United Nations.

Hindi ito basta pagkakataong ginagamit namin para sa epekto. Iisa ang ideya nito, bagama’t tinitingnan mula sa magkaibang panig. Ang karapatan ninyong malaman ay magiging tunay lamang kung may gumagawa ng paraan upang ang impormasyon ay madaling mahanap, masuri at, higit sa lahat, mapatunayang totoo. Iyan ang trabaho.

Kaya bago ninyo ibahagi ang isang kuwentong kapana-panabik, huminto muna. Bago kayo maniwala sa isang bagay, itanong kung paano ito nalaman ng taong nagsasabi sa inyo. Suportahan ang pamamahayag na hayagang ginagawa ang ganitong trabaho, at tutulan ang uri ng pamamahayag na hindi ginagawa ito.

Hindi kailanman naging ganito kahalaga ang mga ito: Alamin ang mga katotohanan. Unawain kung ano ang mahalaga. Pumili ng mapagkakatiwalaang pamamahayag. Dahil karapatan ninyong malaman.

At dahil ang mundong tumitigil sa pag-alam ay hindi kailanman magiging malaya—mas madali lamang itong malinlang. Magkita-kita tayo sa larangan ng pakikipaglaban.

Si Branko Brkic ang founder ng Project Kontinuum, isang alyansa ng mga taong nagtutulungan upang maibalik ang pamamahayag sa papel nito bilang mahalagang serbisyo. Siya rin ang founder at dating Editor-in-Chief ng South Africa’s Daily Maverick at isa sa mga co-organizer ng World News Day.

Ang opinion piece na ito ay isinulat bilang bahagi ng World News Day campaign, isang inisyatiba na naglalayong ipakita ang halaga ng pamamahayag.

Dapat panatilihin ng mga muling maglalathala ang talang ito at kilalanin ang orihinal na may-akda.

Malayang muling ilathala nang buo at malayang isalin, basta’t tapat na naipapakita ng salin ang orihinal at hindi binabago ang kahulugan o nilalaman nito. Pinahihintulutan ang maliliit na pagbabago para sa haba o house style sa parehong kondisyon. Kung maaari, maglagay ng link patungo sa World News Day (worldnewsday.org).